فمنیزم، جنبش رهایی زنان

قسمت سوم

نکته ی قابل توجه در شناخت ماهیت تبعیض ضدزن، حضور مداوم تبعیض در تمامی ارکان های نظام مردسالاری است. به عبارت دیگر، دست ناپاک تبعیض حتا تا متن علوم تجربی هم دراز بوده و دست از زن ستیزی برنمی دارد. درست به همين خاطر است که فمينيزم برای باز نمودن بن بست های مبارزات برابری خواهانه ی زنان تا نفی کامل مردسالاری، به فکر بازنگري تمامي علوم و آموزه هاي بشري که یاری کننده ي نظام نابرابر به لحاظ تئوریک بوده و از این رهگذر با توجیه رفتار و مناسبات برتری جویانه­ به حفظ و بقای این نظام ضدانسانی می پردازد، باشد. به همین منظور باید علوم اجتماعي و حتا علوم طبيعي را از حالت جانب دارانه و تبعيض گر جنسيتی حاکم بر آن، رها ساخته و آن را به علوم انساني اي تبدیل نمود که نه تنها تلاش برابر زنان با مردان جهت شتاب بخشیدن به حرکت چرخه ی تاریخ و تکامل جوامع بشری را منکر نگردند و یا به آن کم بها ندهند، بلکه دو جنس را به مثابه ي انسان های برابر و دارای نقش مساوی در تحولات تاریخی، مشمول مطالعات و تحقيقات بی طرفانه و علمی خود قرار دهند. شايد مطرح شدن چنين تفکري براي زناني که در کشورهاي پيشرفته ي صنعتي زندگي مي نمايند، به سادگی پذیرفتنی باشد، چون می توانند با استفاده از تکنولوژي ارتباطات در اين زمينه ياري بجویند و طی پژوهشی به این واقعیت پی ببرند که مسأله ي بازنگري و شک نسبت به علوم اجتماعي و طبيعي به خاطر يک سويه­ نگري و ترويج انديشه هاي مردسالارانه، تازگي نداشته و حتا براي بخش وسيعي از آنان قابل درک ­هم باشد. اما زماني که چنين سخناني به گوش زن هموطنم می رسد و به او گفته می شود که بايد کتاب هاي مکتب و مطالعه ی تاريخ، جامعه شناسي، روان شناسي، حقوق، علوم تربيتي و حتا مطالعات ژنتيکي و... را ازسر بخواند، چون همه ي آن ها غلط و ضدزن بوده و تعمداً از موضعی کاملا زن ستیزانه نگاشته شده اند تا حاکميت مردانه را مستدام، جاودانه و مقدس نمايند، اگر به يک باره سکته نکند، هنر کرده است. مطمئناً چنین زنانی از شنیدن این موضوع به شدت دچار شگفتی خواهند شد، چون همیشه با علوم رایج برخوردی تسلیم طلبانه داشته و کاملا به آن اعتماد یک سویه داشته واز طرفی هنوز مطالعات شان از چنان عمق و استقلالی برخوردار نبوده تا به این واقعیت های عینی جوامع مردسالار دست یابند. این است که بايد مکرراً برايش گفت و کتاب ها نوشت تا او را گام به گام با واقعيت های بسیار پیچیده، تودرتو و نامرئی جامعه ی مردسالار آشنا ساخت.

در کشور ما که بنا به مصلحت های سیاسی، وزارتی اختصاصی برای زنان ایجاد نموده اند تا درواقع به گونه ای مباحثات زنانه را یا زیر کنترل بگیرند و یا به کلی خاموش نمایند. در این خصوص وزيرانی که بر این مسند قرار گرفته اند هرگز به فمنیزم و برابری کامل زن و مرد باور نداشته و به صراحت فمينيزم را اندیشه ای وارداتی و غربی می خواندند (اگرچه وزارت و معاش وزیران هم وارداتی باشد) و آن را بدون ارائه ی دلیلی منطقی و عقلانی و دقیقاً از روی عدم برخورداری از شناختی دقیق و گسترده، نامناسب براي جامعه تشخیص مي دهند!! پس در چنین شرایطی بايد دست زنان معمولی را به سان کودکی که تازه راه رفتن را مي آموزد، گرفت و آنان را آهسته شيوه ي گام برداشتن نخستین در کارزار شناخت حقوق خودشان، آموخت و با آموزه های فمنیستی آشنا ساخت. براي اين کار بايد از الفبا آغاز نماييم و به زنان بياموزيم که فمينيزم از ريشه ي فرانسوي Feminisme گرفته شده و «زن گرا»، علاقه مند به مسائل زنان و حساس بودن به مناسبات نابرابر موجود میان زن و مرد معني مي دهد که اولين بار در سال 1837 وارد زبان فرانسه شده است. نقل قول هاي زيادي هم براي تاريخ کاربردش وجود دارد که دورترين آن به اواخر سده­ی 18 مي رسد.

به هر حال، فرهنگ فرانسوي رُبر* اين واژه را  «آييني که طرفدار گسترش حقوق و نقش زن در جامعه مي باشد» تعريف کرده است. البته در انگليسي امروزين هم واژه ي Feminine به معني مادینه، در مقابل masculine يعني نرینه قرار دارد. همچنين در فرهنگ لاروس واژه ي «فمنيزم» اين گونه معني گرديده است، «بهبود وضعيت زنان در جامعه و گسترش حقوق آنان». روی هم رفته در رابطه با تعريف آن، بازهم تعابير مختلفي به­کار رفته است که مثلاً خانم هما زنجاني حين ترجمه ي کتاب فيمينيزم نوشته ي آندره ميشيل، آن را «جنبش اجتماعي زنان» ترجمه نموده است که هرگز گويا نبوده و ناقص است، چراکه ساحه ي جنبش فيمينيستي تا سياست، اقتصاد، فرهنگ، مذهب و حتا علوم طبيعي گسترش مي يابد. خانم نيره توحيدي که به عنوان يک فمنيست صاحب نظر در جهان مطرح هست، در مصاحبه اي که با برنامه ي «انديشه» در راديوي بي بي سي همراه خانم شهلا حايري صاحب نظر ديگر فمنيزم، صحبت مي کرد و در رابطه با تعريف فمنيزم مدعی بود،

«فمينيزم يک جنبش تئوريکِ فلسفي و نظري با ويژگي عملي و مبارزاتي مي باشد، که دو ويژگي ياد شده ي آن از همديگر جدايي ندارند. به همين دليل، امروزه آن هايي که سعي مي کنند فمينيزم را به يک ايديولوژي و مکتب گرايي تبديل کنند، در واقع به گسترش جنبش و همه جانبه بودن آن نوعي ضربه مي زنند. يعني آن را محصور مي کنند به سکتاريزم و گروه گرايي و تنگ نظري ايديولوژيک».

در این راستا تقریبا اکثر فمنیست ها هم عقیده هستند که نباید «فمنیزم» را مکتب فکری و ایدئولوژی به شمار آورد، چنان که خانم کیت فیگز در کتاب به خاطر جنسش که به فارسی «تبعیض جنسی» ترجمه گردیده است می نویسد، «فمنیزم یک ایدیولوژی نیست که مثل یک لباس به تن کنند و درآورند، بلکه در قلب یک فرد نفوذ می کند و بر هر چیزی که یک زن انجام می دهد و یا از آن رنج می برد، تاثیر می گذارد.» یعنی فمنیزم به سان اندیشه و باوری قلبی است که راهنمای عمل برای هر زن بوده و تمامی امور زندگی اش را بر اساس آن تنظیم می نماید.

مسلماً هیچ یک از این تعاریف قادر نیستند تا همه ی کسانی که بخواهند برای رفع مناسبات نابرابر و ضدزن کار عملی و مثبتی انجام دهند و او را تا مرحله ی انسان برابر با مرد بالا بیاورند، راضی نگه دارد و یا در تمامی مراحل زندگی و مبارزاتش راهنمای وی گردند. این مشکل از آن جا نشأت می گیرد که نخست حرکت ها و جنبش های واکنشی درمقابل بی تفاوتی مردان اندیشمندی که تئوری های «حقوق شهروندی» و «برابری انسان ها» را پایه ریزی می نمایند، درحالی­که زن و حقوق انسانی وی را نادیده گرفته اند، شکل گرفت و سپس عده ای از مبارزین زن بنا به نیازی که دیده می شد، برای تعریف علمی تر «فمنیزم» و تئوریزه کردن حرکت ها و اقدامات زنانه، دست به کار شدند. واقعیت این است که جنبش های فکری ـ اجتماعی رنسانس که اوج آن را می توان در انقلاب کبیر فرانسه و اعلامیه ی حقوق شهروند منبعث از ان مشاهده نمود، همگی برای تثبیت حقوق برابر انسان ها و نفی تبعیضات قرون وسطایی انجام یافتند، اما نکتیه ای که در تمامی اندیشه های برامده از رنسانس برجسته می باشد، نادیده گرفتن حقوق زنان بود. یعنی وقتی اکثر تیوریسن ها و استادان فلسفه و اخلاق رنسانس از برابری انسان ها سخن گفته اند، زنان را مستثنا ساخته اند و این حقوق را شامل آنان ندانسته اند. این بود که جنبش هایی در پاریس شکل گرفت و اندیشه های نوین را به نقد کشیدند و خواهان تعمیم آن به زنان شدند. و چنین شد که نطفه ی اندیشه و جنبش هایی شکل گرفت که بعدها «فمنیزم» نامیده شد.

مسلماً جنبش های زنانه مانند مراحل ابتدایی تمامی جنبش های ترقی خواه و دموکراتیک در آغاز فاقد هرگونه چهارچوب مشخصی برای فعالیت ها و مطالبات بوده و هر بخش آن متناسب با شرایط اجتماعی ـ سیاسی و فرهنگی جامعه ی خود، و نیز به موازات درک و فهم شان از نیازهای زنان، مطالبات خاصی را مطرح ساخته اند. علاوه بر آن، تفاوت مراحل رشد و تکامل جوامع بشری نیز باعث گردید تا بعضی ها در برش زمانی مشخصی و به ویژه در مراحل نخستین مبارزات حق طلبانه ی زنان که هنوز در مرحله ی «جنبشی خود به خودی» مطرح بود، مطالباتی مانند «حق کار» و «تحصیل»، بعضی دیگر مطالباتی صنفی مانند «تساوی دست مزد با مردان و بهبود شرایط کاری»، ارائه می نمودند. گروه های دیگری از زنان مبارز و فمنیست هم، «حق رأی» و «مشارکت سیاسی» را عنوان کرده اند. روی هم رفته، این تفاوت درخواست ها و عدم جهت گیری مشخص و یک سان فکری طی مبارزات فمنیستی در تمامی کشورها، علیرغم این که «فمنیزم» را از ایدئولوژی های زمینی و آسمانی متمایز می سازد و پیروانش را از گرو شعارهای کلیشه ای و یک سان رهانید، اما در عوض مشکل تعریف این اندیشه ی رهایی بخش را به حدی جدی و پیچیده ساخت که حتا بسیاری از نویسندگان و پژوهندگان فمنیستی را دچار توهم و سرگردانی نمود، چنان که خانم «ربه کا­ وست» که هیچگاهی مسأله ی زن و حقوق وی را در نوشته هایش نادیده نگرفته است، دچار سردرگمی شده و اعتراف می نماید،

«من خودم هيچگاه نتوانسته ام درست بفهمم فمينيزم يعني چه. مي دانم هر وقت احساساتي را بيان مي کنم که مرا از آدمي شل و ول يا يک روسپي متمايز مي کند به من مي­گويند فمينيست».

مسلم است وقتی پژوهش گری چون خانم ربه کا از سردرگمی در شناخت و تعریف فمنیزم سخن می گوید و قادر نیست تا تعریف روشنی از «فمنیزم» ارائه نماید، باید زنان معمولی دچار حیرت و حتا واکنش ناشی از نگرانی نسبت به این واژه گردند. «کیت فیگز» دیگر فمنیست مشهور می گوید که هنگام مصاحبه با زنان برای نوشتن کتابش در مورد فمنیزم، «تقریبا همه ی آنها گفتند که طرفداری از فمنیزم بستگی به این دارد که منظورتان از فمنیزم چه باشد». می بینیم که خانم «ربه کا­ وست» درعین احساس عجز از شناخت فمنیزم، خود با مطرح نمودن ویژگی هایی چون فعال و بااراده بودن زن (متمامیز از روسپی و شل و ول)، خود شاخصه هایی برای تعریف فمنیزم ارائه می نماید و یا این که با افزودن بعضی شاخصه ها، کمکی به آسان سازی تعریفش می نماید. بر اساس این نظریه، فمنیزم، فعال سازی و متعهد نمودن زنان برای حقوق شان تلقی شده است.

ادامه دارد

زنان، خودکشي­ها و خودسوزي­ها

خودکشي و خودسوزي زنان که درواقع اعتراض تندی به شیوه ی ­زندگي و مناسبات نابرابر حاکم بر خانواده و اجتماع بوده، در کشور ما به دلیل قرار گرفتن در دوره ی انتقالیِ بی باور شدن به سنت های گذشته و عدم باورمندی جدی تمامی جامعه به پارادایم های اجتماعی ـ فرهنگی نو، متأسفانه به­شکل فاجعه باري رو به افزايش مي باشد. در واقع نهادینه بودن مناسبات، رفتار و روابط سنتي در بخش اعظم خانواده ها که عمدتاً از محتواي تبعيض شدید «سني» و «جنسي» به عنوان ارزش های اجتماعی ـ اخلاقی جمعه ی کهن برخوردار می باشند، رابطه ي مستقيمي با خودکشي و خودسوزی دختران و زنان جوان دارد. این نوع مناسبات تحقیرآمیز و ستمگرانه رابطه ي مستقيم و تنگاتنگي با خودکشي هایی دارند که دختران و زنان جوان به مثابه ی راهی برای گریز از آن به آن متوسل می گردند. زیرا دختران و زنان جوان هم به دليل سن پایین شان و هم از نقطه نظر ساختار بیالوژیک مادينگي شان، فاقد کوچک ترين نقش و اختياري در تصميم گيري و اجراي آن ها چه در خانواده به مثابه ي مطمئن ترين مأمن شان و چه دیگر جوانب و زوایای جامعه، مي باشند. بنابراين نقش آنان در خانواده و جامعه به طور کامل «منفعل» و «پسيو» بوده که تنها تصميمات مردان به عنوان یگانه صاحبان اختیار در عرصه های خصوصی و عمومی بر آن ها به اجرا درمي آيند. اين موقعیت مادونی و ابژگیِ اغلب تحقیرآمیز، باعث گرديده تا زنان خود را موجودي «بي ارزش» و فاقد نقش در جامعه و خانواده به شمار آورند و هیچ گاهی احساس شخصيت ننمايند. اين است که دختران و زنان جوان هميشه نسبت به­ اين مناسبات ناعادلانه و زن ستیز معترض بوده و به دليل عدم تحقق خواسته ها و تمايلات انساني و برابری خواهانه ی شان در متن چنین مناسباتی، عقده و خشمي در درون شان متراکم گشته که بستگی به شرایط بیرونی، درجه­ی درک اجتماعی و نحوه­ی اثرپذیری از چنین مناسباتی، سر باز خواهند نمود.

اقدام به خودسوزي و خودکشي را مي توان بالاترين مرحله ي اعتراض و پرخاش عليه اين گونه مناسبات تلقي نمود، چراکه چنين حرکت اعتراض آميزي که با انفجار يک باره ي همه ي خشم و کينه انجام مي پذيرد، هرگز اولين تصميم زن در دست يازيدن به چنين اقدام ريسک آميز و فداکارانه اي نمي باشد. يعني، وقتي زني خودکشي و يا خودسوزي مي کند، بايد در فشارهاي شديد اجتماعي و خانوادگي عليه او، و نيز واكنش هاي متقابل و متعددي مانند نافرماني، فرار از خانه، روسپي گري، رفتارهاي عصبي، کشتن شوهر و انواع گوناگون اعتراضات به­ مناسبات خانوادگي و اجتماعي اي كه از درون مايه ي سنتي و تاريخ گذشته برخوردار مي باشند را پي بگيريم که با نتيجه نگرفتن از آن ها و عدم ايجاد تغيير در رفتار و مناسبات خانواده و هنجارهاي اجتماعي، دختر و زن جوان تصميم نهايي خروج از دور اين روابط ظالمانه و تبعيض آميز را مي گيرد. گرچه خودكشي را نمي توان واكنشي عقلاني، خردمندانه و رهيافتي درست و منطقي به شمار آورد، اما به دليل نبودن راه ها، نقش ها و الگوهاي رفتاري مناسب تري که از میزان نابرابری ها در روابط انسان ها بکاهد، همچنين عدم انعطاف پذيري سرپرستان سنتي خانواده و اجتماع در مقابل تمايلات و خواسته هاي نسل جوان و به وي‍ژه مادينه ها، انتخاب ديگري براي آنان باقی نمي ماند. اما با تمامي اين ها بايد توجه داشت كه دختر و زني كه به چنين اقدامي مبادرت مي ورزد، هرگز فردي سنتي، منفعل و تن داده به تقدير نبوده بلكه انساني است پویا و معترض به مناسبات كهن اجتماعي و خانوادگي كه چون راه ديگري پيش پاي خود نمي بيند و از سويي، جامعه فاقد نهادهایی که بتواند مكانيزم كنترل خشونت و تبعيض را به شکل درست تر اداره نماید، با اين روش که بیان گر درجه ی بالای نوميدي او نیز می باشد، روند عدم تن دهي و تسليمي خود را به مناسبات نابرابر، بروز مي دهد.

فراواني اقدام به خودکشي و خودسوزي امري است که در جوامع گوناگون، متفاوت مي باشد. در جوامع شديداً سنتي، باورها و اعتقادات جامعه نقش تخديرکننده و تسليم کننده ي دختران و زنان جوان را به عهده داشته و تمکين آنان را درمقابل مناسبات تقدیس یافته ي موجود ميسر ساخته و حتا اين گونه روي کرده ها را تمجيد هم مي نمايد. در متن چنين روابطي، زن نقش خود را پذيرفته و خود اعتراض نسبت به آن ­را امري ضدارزشي و ضد اخلاقي به شمار مي ­آورد. اما با بی باور شدن اعضای جامعه به مناسبات کهن، به تدریج مناسبات تازه تری جایگزین آن ها می شوند. اجتماع تازه از مناسبات نوی برخوردار می گردد که دیگر زن را در انحصار کامل دوران کهن قرار داده نمی توانند. در جوامع مدرني که در روابط درون خانواده و اجتماع، امتيازاتي مانند معاشرت آزاد زن و مرد، حق تصميم گيري وبعضاً مديريت در خانواده، حق انتخاب همسر، حق­ کار و تصرف درآمدهاي مادي براي دختر و زن جوان درنظر گرفته شده و ارزش هاي اخلاقي خانواده، اجتماع و نيز قانون، پشتوانه ي اجرايي آن مي باشند، زمينه هاي خانوادگي و اجتماعي اقدام به خودکشي به مثابه ی یک اعتراض کاهش يافته و به دنبال آن گراف چنين حوادثي پايين آمده است.* روي هم رفته بايد اعتراف كرد كه در جوامع مدرن، زنان به لحاظ حقوقي به پيشرفت هاي غير قابل انكاري دست يافته اند كه اغلب در قوانين شان گنجانيده و تا حدود زيادي در اجتماع هم نهادينه شده اند.

در کشور ما که جامعه ي شهري در مرحله ي گذار از پيش مدرن به سوي مدرنيته بوده و شهرهاي بزرگي مانند کابل، هرات و مزار که روابط سنتي در آن ها حد اقل برای نسل جوان تا حدودی سست شده و در نتيجه ظرفيت بيشتر تحول پذيري را دارا مي باشند، نقاطي هستند که تنش ميان نسل جوان تحول خواه با نسل گذشته ي باورمند به روابط کهن، در آن ها به شدت جريان دارد. روابط توليدي (مناسبات اقتصادي) نوپا در شهرهاي بزرگ پذيراي انديشه هاي توجيه گر کسب و کار مبتنی بر «سود» مي باشد که عمدتاً توسط رسانه هاي جمعي، گروه هاي سياسي مدعي روشنفکري، سازمان هاي اجتماعي، مؤسسات و کشورهاي خارجي ترويج مي گردند. انديشه ي ليبراليزمي که روح مناسبات اقتصادي نو مي باشد، مجموعه ي نسبتاً منسجمي از آرا و افکار اجتماعي، سياسي و فرهنگي را به هم راه نظرات اقتصادي اش، يک جا عرضه مي کند. نظرات اقتصادي چنين مکتب فکري اي، يگانه نيازي است که تمامي جامعه ي رفاه طلب و پول دوست از آن استقبال مي نمايد، اما ديدگاه اجتماعي ـ فرهنگي اي که در يک کلي گويي گيج کننده مطرح گشته و طي آن امتيازات «سني» و «جنسي» را لغو مي کند و این روابط تازه که از متن روابط توليدي نو بيرون مي تراوند، براي نسل کهنی که هنوز به ارزش ها و هنجارهای گذشته باورمند مانده اند، عناصر ناخواسته و ناخوشايندي به شمار مي روند. درمقابل، نسل جواني که منافع خود را در لغو امتيازات جنسي ـ سني گذشته مي بيند، شديداً ازآن استقبال مي نمايد. اين آغاز تنش ميان دو نسل در دوران گذار است. نسل گذشته اي که به دلیل بقای روی اندیشه های و مناسبات کهن هنوز خود را از صلاحيت سرپرستي خانواده (بنا به سن و جنسش) برخوردار مي داند، چنين آرايي را برابر با لغو رهبريت بلا­منازعش درخانواده و حتا اجتماع به حساب می آورد که سخت نسبت به آن نفرت دارد. اين­امر در مورد دختران جوان از کيفيت متفاوتي برخودار مي باشد. وقتي دختر و زن جوان براي کار و تحصيل مجبور به معاشرت با مردان مي گردد، در تصور و ذهنیت پدر، برادر و شوهرش که هنوز در قيد ديد اصالت جنسي به سر مي برند، روابط جنسي پيامد حتمي معاشرت آزاد دو جنس به شمار می رود. به همين دليل و به منظور جلوگيري از بدنام شدن ميان قوم، همسايه و اجتماع، روابط آزاد دختر و يا زن جوانش را مانع مي گردد. اين امر به تشدید یافتن تنش های درون خانواده منتهي مي شود و عملا جوان ها و پیرها، همین طور نرینه و مادینه را رو در روی یک دیگر قرار می دهد.

از سوي ديگر، دخترجواني که براساس احساس دروني و نيز آموزه هاي نو، درصدد ازدواج با عشق و انتخاب خودش می باشد، هميشه تلاش مي ورزد تا آن را امری کاملا شخصی تلقی نماید و بنابراین تحقق بخشیدنش را در متن معاشرت آزاد با جنس مخالف، و دور از کنترل نرینه های مسن جستجو می کند. اما پدري که به دليل سن زياد و مرد بودن، خود را عقل کل مي داند و بدين گونه برخوردار از صلاحيت تشخيص منافع آينده ي دخترش پنداشته، بنا به رأي خودش درصدد يافتن شوهر مناسب براي دخترش بوده تا به زعم خود، او را خوشبخت نمايد. اين تنش ديگري است که در صورت پيروزي پدر، اعتراض جدي دختر را به دنبال داشته که خودکشي يکي از حادترين شکل واکنش به این بی توجهی و نادیده گرفتن به شمار مي رود.

از زمينه هاي ديگر خودکشي مي توان به روابط جنسي ناموفق ميان پسر و دختري اشاره نمود که با ابراز علاق و دوستی و تصميم به ازدواج آغاز گرديده و بدون هیچ محدودیتی آن را ادامه می دهد. وقتي دختر از روابط جنسی پنهانی با دوست پسرش باردار مي گردد، اما پسر از ازدواج با وي ابا مي ورزد، دختر فجايعي را پيش رو مي بيند که قرباني «قتل ناموسي» شدن يکي از آن ها است. در چنين شرايطي، تصميم به خودکشي يکي ازراه هاي نجات ازخشم نرينه هاي خانواده است که این گونه وضعیت ها را فرصت های طلایی برای ابراز وجود می دانند. علاوه برآن، چه تنها با آشکار شدن بارداري دختر و يا کشته شدن وی توسط مردان خانواده، راز ميان خويشاوندان و همسايه ها برملا شده و سرافکندگي را براي همه به بار مي آورد. اما با اقدام به خودکشي امکان دفن رازي وجود دارد که مي تواند ضربه ي حيثيتي به خانواده اش وارد نمايد.

علاوه بر زمينه هاي­عيني رشد انديشه هاي ليبرالي ميان مردم که ريشه در ساختار و پيچيدگي روابط توليدي با فرهنگ دارد، موج عظيم چندميليوني مهاجرت هم وطنان ما، به ويژه آناني که در کشورهايي با مناسبات سست سنتي (جوامع توسعه يافته و یا درحال توسعه) زيسته اند، درمجموع تمايل روزافزون به سوي آزادي معاشرت زنان و دختران را شدت بخشيده است. چون در آن کشورها بنا به مناسبات غالب اجتماعي، پدر از حاکميت و اعمال­ فشارمطلق بر دختران برخوردار نبوده و اساساً آزادي هاي نسبي دختران و زنان جوان امري مذموم به حساب نمي ­آمدند. علاوه بر روابط اجتماعي کشورهاي ميزبان، پراکندگي خويشاوندان و اقوام که تلقين کنندگان اصلي احساسات «ننگ» و سرافکندگي مي باشند، عامل ديگري در کاهش فشار و محدوديت بر مادينه ها، درکشورهاي ميزبان بوده است. اما با ورود به کشور، غالب بودن مناسبات سنتي (در بسا موارد) از­ يک سو، و سکونت ميان خويشاوندان و قوم، همان احساس گذشته مبني بر بدنام نشدن ميان قوم، همسايه و خويشاوندان تقويت گرديده، ايجاد محدوديت بيشتر براي مادينه ها و به ويژه نسل جوان را ايجاب مي نمايد. دربرابر آن، نسل­نوي که در همان مناسبات کشور ميزبان پرورش يافته، پذيرش محدوديت هاي تازه براي شان مشکل بوده که خود به تنش ها، مقاومت ها و نافرماني هاي پي در پي نسل جوان مي انجامد. اين تنش ها با واکنش هايي چون عصيان و پرخاش گري، روسپيگري، بزهکاري تبلور يافته و بعضاً با خودکشي و خودسوزي اوج مي گيرند.

در اين رابطه چند سال پيش کنفرانس سه روزه اي (25 ـ 23 عقرب 1385) در کابل داير گرديد که طي آن خانم سيماسمر رييس کمسيون حقوق بشر کشور، خواستار مجازات عاملين خودکشي ها و خودسوزي ها گرديد. همچنين خانم فوزيه کوفي که در آن زمان معاون اولوسي جرگه ي کشور بود، ادعا نمود که زنان عضو شورا تلاش خواهند نمود که به استراتژي تهيه شده در کنفرانس، جنبه ي قانوني دهند. وي افزود که آنان سعي به خرج خواهند داد تا مراجع تطبيق کننده ي قانون نيز در جهت کاهش خودسوزي­ و ساير خشونت هايي که عليه زنان صورت مي گيرند، اقدامات مؤثري انجام دهند.

مسلماً چنين اقداماتي بي اثر نخواهند بود، اما بايد توجه داشت که در کشوری که هنوز قدرت در دست زورمندان فراقانون می باشد، تطبیق قانون تقریبا ناممکن خواهد بود. در حال حاضر عليرغم ممنوعيت رسومات مخالف­اسلام در قانون اساسي کشور، «بد» و نيز شوهردادن دختران خردسال و «ازدواج اجباري» به عنوان امري عادي و رسمي رايج، هنوز هم ميان قبايل جنوب و شرق کشور به اجرا درمي آيند. هنوز هم در گوشه و کنار کشور زنان زیادی هستند که بعد از مورد تجاوز قرار گرفتن فجیعانه به قتل می رسند و یا در زندان هاي کشور زناني زنداني هستند که خود قرباني خشونت و تجاوزجنسي مي باشند، درحالي که عاملين اصلي جنايت­ و تجاوز که اغلب مردان با نفوذ و قدرتمندي مي باشند، آزادانه در کشور مي­گردند و بعضاً کماکان بر اريکه ي قدرت تکيه زده و با حق به جانبی حکمرانی می نمایند. بنابراين، نخست بايد زورمداران به جاي شان نشانده شوند. درعين حال، باید این حس برانگیخته شود که افراد متعلق به قبایل کشور، به جاي افتخار کورکورانه به خرده فرهنگ هاي منطقه اي، قومي و قبيله اي که اغلب توجيه گر و مشروعيت بخش بسياري از خشونت ها عليه زنان مي باشند، شجاعانه آن ها ­را به نقد گرفته و عاملين اجرای شان را افشا و مجازات نمايند.

فراموش نکنيم که قرئت های سنتی و تک صدایی از دین یکی از عوامل مهم در نهادینه شدن ستم و تبعیض علیه زنان بوده که دراين راستا نبايد چشم خود را بر نقد قرائت هاي سنتي و رسمي از دين رحمت و رهايي اسلام که امروزه متأسفانه کاملاً با فرهنگ و مناسبات قبيله اي آميخته است، ببنديم و به بازشناسي و اجتهاد در دين و قرآن که در زمان ما از اعتبار خاصي درميان اسلام شناسان، جوانان و حتا مراکز ديني ای چون «قم» و «ازهر» برخوردار مي باشد را تنها به دليل تمايلات قومي، منافع صنفي و يا ترس از متهم شدن به ارتداد و کفريت، کم بها دهيم. پس بايد کمر همت را در مورد انساني کردن ديني ببنديم که امروزه بنابر تمايلات خاصي به انديشه اي قرون وسطايي مذکرگرا مبدل گشته است. مسلماً با وجود و بقاي جامعه اي که در آن هنوز سنت گرايان مطلق انديش و مدعي جانشيني خدا، بر مسند قدرت سياسي، اجتماعي و فرهنگي نشسته اند، هيچگونه تحولي در راستاي رسيدن ساکنان کشور به مرحله ي شهروندان برابر با يک ديگر پديد نيامده و اصولاً انتظار کاهش تنش ها و خشونت ها با روش و منش و انديشه هاي سنتي و مآلاً توقف بخشيدن به خودسوزي ها و خودکشي ها، بسي بيهوده خواهد بود.

پانبشته ها

1. البته اين بدان معنا نيست که گراف خودکشي ها در غزب کاملاً پايين بوده، بلکه منظور اين است که از نقطه نظر فشارهاي خانوادگي مبتني بر «سن» و «جنس» و ايجاد محدوديت بر نسل جوان و به ويژه مادينه ها، مشکل زيادي ندارند. اما ميزان خودکشي هاي ناشي از بحران فکري ـ اخلاقي هنوز بسيار بالاست.

                                                            

فمنیزم، جنبش رهایی زنان

قسمت دوم

فيمينيزم از مقولاتي است که به دلیل عدم درک بستر سیاسی ـ اجتماعی جنبش زنانه ی بومی، هنوز در کشور ما مبهم و ناشناخته باقي مانده و اغلب مي پندارند که اين جنبش عملي ـ فکري محرک زنان جهت گشودن باب مخاصمه با مردان بوده و يا اين که چنین انگاره و فکری در واقع تلاشي است به منظور رسيدن زنان به «آزادي سکس» و بی بند و باری های اجتماعی ـ اخلاقی.
به هرحال، هم مردانی که به خاطر حفظ موقعیتی که نظام مردسالاری به او تفویض نموده عملا و با تمام نیرو در برابر جبهه اي از زنان آگاه و برابري خواه قرار گرفته، و هم زنانی که به دليل ويژگي تاريخي ـ جنسيتي تمکين مداوم شان در مقابل مرد و فرهنگ مردسالاري به قعر زبونی و باورمندی به اقتدار مرد رسیده اند، به يک اندازه در برابر چنين جنبشي از خود واکنش منفی و تدافعی نشان مي دهند. تجارب شخصي نويسنده در برخورد با زنان مختلفي که هر يک داعيه ی مبارزه براي زنان داشته و آن را طي نوشته ها و سخنراني هایی که به مناسبت هاي مختلف ابراز داشته اند، گواه روشنی است بر واکنش های جدی جریانات متعدد زنانه حین مطرح شدن مسئله ي فمنیزم.
از آن جا که تصمیم نویسنده بر همکاری نزدیک با جریانات فمنیستی استوار می­ باشد، در اين نوشته تلاش شده تا مختصراً مقوله ي فيمينيزم را جداي از گرايشات مختلف مورد بررسي قرار داده و تعريف نسبتاً عام تري از آن ارائه گردد تا بتوان هرگونه واهمه و پيش داوري در مورد آن را کنار زد و حتا بر ضرورت گنجاندن این انگاره را در متن اندیشه های مارکسیستی ای که مدعی ترقی خواهی، دموکراتیک و برابری طلبانه می باشد، جدا تأکید دارد تا یکی از بزرگ ترین ضعف های مارکسیزم منتهی گردد. زیرا نویسنده هرگز به این برداشت باور ندارد که تضاد جنسیتی و ستم و تبعیض علیه زنان و حتا تبعیضات قومی بخشی از ستم طبقاتی است که با از میان برداشتن طبقات ستمگر و استثمارگر، اتوماتیک مان به برابری انسان ها نایل خواهیم شد.
گرچه امروزه بخش هایی از جریانات فمينيستی به دليل تمايل و وابستگی شان به مناسبات تولیدی ـ فرهنگی خاصی، یا قرابت شان به مکتب هاي فکري مختلف و یا تلاش جریانات فکری ـ سیاسی برای استفاده ی ابزاری از اندیشه ی فمنیستی تنها برای بسیج بیشتر زنان پیرامون ایدئولوژی های حزبی شان، فمنیزم را به جريانات متعددي تقسيم نموده اند، اما با همه ی این ها هيچ وقت نمي توان این اندیشه را «مکتب فکري» و يا يک «ايدئولوژي» به شمار آورد، چراکه گستردگی مفهومی این واژه و نامحدود بودن دامنه ی کارکردی جریانات فمنیستی، خود از عدم وجود اصولی تعبدی انعطاف ناپذیری در متن این جریان حکایت دارد که هرگونه شباهت «فمنیزم» را با مکتب های فکری «کلان روایت» برخوردار از حالت «دگم» از میان برداشته است. بنابراين، فمينيزم بيشتر به جنبشي مي ماند که جهت ارتقا و رشد فکري و عملي زنان و توانمند­سازي آنان به منظور مقابله با انديشه و نظام مردسالاري که عليه زنان تبعيض های چندبعدی را روا داشته و آن ها را در موقعیت و منزلتي پايين تر از مرد قرار داده است، شکل گرفته که چیزی به نام ايدئولوژي که از ماهیتی زنانه برخوردار باشد را نمی توان در آن یافت. از سوی ديگر، جنبش فمينيستي به دليل محتواي رهايي بخش و برابري خواهانه ای که پیروانش برای هر دو جنس درنظر دارند، عمدتاً فکر و اندیشه ای است برای نجات انسان و نه خصومت میان انسان ها به نام «جنس» و «جنسیت» و جاگزین نمودن برتری و سلطه گری.
اگر فمينيزم مکتب فکري (ایدئولوژی) باشد، تمامي جريانات آن مي بايست از اصول و نظام فکري مشخصي تبعيت کنند و آن چه هم به عنوان اختلاف ظاهر مي گردد بيشتر در تعبير و تفسير اصول (با اعتقاد به مباني فکري مشترک) و يا انتخاب استراتژي و تاکتيک باشد؛ درحالي که جريانات فمنيستي بعضاً از چنان تضاد عميق فکري نسبت به ديگري برخوردار مي باشند که مباني فکري نظام هاي مورد نظر، برنامه ها و مطالبات يک ديگر را ضد­فمنيستي و ضد­زن تلقي مي نمايند. در اين رابطه کافي است تا اشاره اي داشته باشيم به تضادهاي عميقي که ميان ليبرال فمنيست ها و فمنيست مارکسيست ها وجود دارد. فمينيست هاي کمونيست معتقدند که تبعيض و ستم عليه زنان در واقع جلوه اي از استثمار بوده که تنها در مناسبات طبقاتي شکل مي گيرد و نماد چنين نظامي هم کاپيتاليزم (سرمايه­داري) مي باشد و اساساً پيدايش طبقات با استثمار و مردسالاري را هم زمان می داند. بنابر اندیشه ی فمنیست مارکسیستی، تنها راه رسيدن زنان به مناسباتي که در سايه ي آن برابري زن و مرد تحقق مي يابد، سرنگوني نظام سرمايه­داري با تمامي نهادهاي آن و استقرار سوسیالیزم و سپس کمونیزم که متضمن نفی طبقات و نهایتاً نفی تمامی اشکال تضاد و من جمله تضاد جنسی است. در صورتي که ليبرال فمينيست ها خواهان دست يابي زنان به حقوقي هستند که تنها در نظام سرمايه داري قابل تحقق بوده و مکتب فلسفي ليبراليزم به مثابه ي روح سرمايه داري، تنها مکتبي است که نسخه ي چنين حقوقي را براي زنان مي نويسد. البته در کنار اینگونه تضادهای فکری، باید از اختلاف نظر موجود میان هر یک از دسته های فمنیستی نیز یادآوری نمود. مثلاً اختلافاتی که میان خانم ولستون کرافت به عنوان یکی از اولین لیبرال فمنیست ها و خانم تیکر و جان استوارت میل وجود دارد اغلب تا سرحد عدم سازش هم پیش می روند.
با همه ي اين ها، فمينيزم نه به عنوان مکتب فکري اي که داراي رهنمودهاي لازم الاجرا براي پيروان بوده، بلکه جنبش محرکي که زنان را به سوي خودباوري، استقلال انديشه و عمل و اعتقاد به برابري زن و مرد درتمامي عرصه ها سوق داده و مي تواند به عنوان تعديل گر انديشه هاي فلسفي و علوم اجتماعي اي که تاکنون و به طور کامل مردانه و مذکر بوده اند، نه تنها براي زنان که براي همه ي بشريت، راه حلي به سوي انسان شدن تلقي گردد. واضحتر اين که، جنبش تئوريک ـ عملي فمينيزم، در واقع راه حل نجات انسان (به شمول مردان) را با تحقق برابري انساني زن و مرد ارائه مي کند. درست به همين دليل است که نمي توان براي فمينيزم خطوط سرخ ايدئولوژيکي ترسيم نمود که هيچ پيروي را ياراي عدول از آن ها نباشد، بلکه با درنظرداشت مبناي برابري زن و مرد به عنوان انسان، و نيز نفي مردسالاري به مثابه ي انديشه اي برتري جويانه و نفي کننده­ي انسانيت زنان و مردان، که می شود آن ها را به عنوان اصول عام و همه پذیر فمنیزم شناخت، متناسب با روابط و مناسبات سياسي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي هر جامعه اي بازتعريف شده و راه برون رفت زنان را از وضعيت کنوني و مادون انساني شاندر شرایط و فضای سیاسی ـ اجتماعی متفاوتی ارائه مي دهد. در چنين تعريفي، نه انديشه ي مارکسيستيِ مبتني بر زيربنا بودن روابط توليدي به­ تنهايي تبيين کننده ی مسأله ی جنس و جنسیت است و نه نظام سرمايه­داري با اصالت منافع فردي (Individualism) و «سود» قادر است تا راه حل نهایی نجات زن از اسارت مردسالاری را تضمین نماید.
بنابراین آن چه در میان این هیاهوی فکری مهم است، نهادينه شدن حق انسانيِ برابر با مردِ زنان مي باشد که معيار قابل قبول فمينيزم به شمار مي رود. در این طرز تفکر، اساس و مبنا و شاخصه ی سنجش، «جایگاه زن» در مناسبات تولیدی ـ فرهنگی به مثابه ی شکل عینیت یافته ی اندیشه ها است. يعني، زني که در جوامع بسيار ابتدايي مانند بعضي از قبايل آمازون که در آن نه تنها هيچ مانعي براي رسيدن زنان به بالاترين مقامات تصميم گيري و اجرايي جامعه وجود نداشته و روابط توليدي ـ اجتماعي غير تبعيض گرانه اش نه تنها زمينه ي رشد و رقابت زن با مرد را مهيا ساخته، بلکه زن را از اختیارات و صلاحیت کامل برخوردار نموده است، به مراتب از ايالات متحده ي آمريکايي که در تاريخ خود تنها یک بار کانديدايي از زنان براي رياست جمهوري داشته و يا بالاترين آمار ناامني زنان و تجاوز جنسي به آن ها را دارا مي باشد، قطعاً متکاملتر است.
پس آن چه موضوع بحث و عمل فمينيستي است، تبعيض عليه زنان و موانع متعدد سياسي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي ای است که از متن روابط مردسالار تراوش يافته و از بدو تولد نوزاد مادینه، تا دم مرگ به کنترلش پرداخته و پي در پي به او تلقين مي کند که درتمامي ابعاد کمتر از مرد است و نبايد با او به رقابت برخيزد، چه برسد به این که ادعای برابری با مرد را نماید. اين انديشه چند هزار سال است که بر فکر و رفتار زن و مرد حکومت مي کند و تقريباً در همه ي جوامع بشري با درجات متفاوتي کماکان وجود دارد.

ادامه دارد

فمينيزم، جنبش رهایی زنان

 قسمت اول

برخلاف روش های دگم و قرون وسطایی نهاد زن ستیز موسوم به «شورای علمای شیعه» که همه ساله با صدور قطع نامه ای، «فمنیزم» را ایدئولوژی غربی و غیراسلامی (وارداتی) قلمداد می کنند، فمنیزم نه ایدئولوژی بسته و فتوادهنده که دانش و تجربه ای باز و نامحدودی است که ترواش و عصاره ی چندین هزار سال مبارزات زنان علیه اندیشه، نهادها و مناسبات نابرابر و ضدانسانی مردسالاری بوده و در خدمت مبارزات دموکراتیک و انسانی مبتنی بر برابری کامل زن و مرد در تمامی عرصه ها می باشد.

جوامع انسانی در طول تاریخ چندهزار ساله ی مردسالاری، از نظر جنسیتی به طور عمده به دو دسته ی ازهم جدا و اغلب ضد یک دیگر تقسیم گردیده که نه تنها فاقد روابط نزدیک و همکارانه بوده اند، که حتا به شکل برتری و سلطه ی یکی بر دیگری متبلور بوده است. در دوره های گذشته برای انسان ها اندکی مشکل بود تا به ماهیت این رابطه ی سلطه جویانه پی ببرد، چراکه این روابط با تقسیم کار و سپردن وظایفی مانند «مدیرخانه»، «مادر»، و القاب و عناوینی چون «عاطفه ی مجسم» و... به زن، وی را قانع ساخته بود که در زندگی مشترک و حتا تحولات جامعه از نقش مهمی برخوردار می باشد. او مادر است و تربیت کننده ی نسل آینده، و همین مسأله باعث گردیده تا زن خود را دخیل در تحولات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی به شمار آورد و حتا برای تفویض چنین مقامات مهمی از سوی مرد، از او تشکر هم بنماید.

رفته رفته زن به تجربه می آموزد که علیرغم تمامی القاب و وظایف به ظاهر بزرگ، وی عملاً از تصمیم گیری های خانواده و دهکده کنار گذاشته شده و در تصمیم گیری های بزرگ سیاسی که تعیین کننده ی جایگاه افراد جامعه می باشد، نیز نقشی ندارد. درحالی که این تصمیم گیری ها به تصویب و اعمال رفتارها و مناسباتی می انجامد که زن به عنوان عنصری از اجتماع، ناچار از اجرای آن می باشد. در متن چنین روندی است که سلطه گری نرینه شکل می گیرد و مناسباتی به نام «مردسالاری» نخست درحد یک احساس و سپس «خطر» و مانع رشد و تکامل جامعه، پایش را به عرصه ی اندیشه ی بشری باز می نماید.

زمانی که مرد درک می کند پدیداری چنین مناسباتی برایش قدرت می آفریند و تداوم این روند وی را تصمیم گیرنده ی یگانه می سازد، متقابلاً زن هم سنگینی سلطه ی مرد را بر شانه هایش احساس می کند و طی تجربه می فهمد که بهای استیلای مرد را باید او بپردازد. این است که به اشکال مختلف دست به اعتراض می زند که درمجموع می تواند مردسالاری زن ستیز را زیر سوال برده و حتا در درازمدت آنان را قادر خواهد ساخت تا این نظام را به چالشی جدی بگیرند.

در برابر این رفتار زن گرایانه (فمنیستی)، مرد دست به کار شده و برای رویارویی با خطری که نظام مردسالار را تهدید می کند، از دانش و اندیشه یاری می جوید و با خلق انگاره هایی تلاش می ورزد تا به تقویت و تثبیت مناسبات و نهادهای مردسالاری اقدام نماید. بدین گونه، این نظام نابرابر و زن ستیز قداست می یابد و هزاره ها را به عنوان اندیشه ای مشروع پشت سر می گذارد و دیوارهایش را آن چنان مستحکم و بلند می سازد که زن در پس آن تنها به خوردن حسرت می نشیند و خیلی از سپاهش را در پروسه ی رشک بردن از برج و بارویی که مردان برای حراست از مقام شان ساخته اند، از دست می دهد. سپاه زن در مسیر تاریخی اش پراکنده می شود و بخش بزرگی در جستجوی آن می افتد که چگونه می توان برای خود جایگاهی در گوشه ای از نظام مردانه یافت.

این روند انحرافی در مبارزات زنانه، عمدتاً با دلایل مردانه و خودجلوه گری های زنانه به جای صرف انرژی برای درهم ریختن مناسبات و اندیشه های مردسالارانه، با خودکم بینی هرچه تمامتر درپی جلب توجه مرد می شود و ناخواسته به راهی گام می گذارد که مرد و نظام سلطه گر ساخته ی وی از او می خواهد. و سوگ مندانه درحالی که با رضایت به رفتار زنانگی مورد پسند مردان تمسک می جوید، به تدریج میان دنده ها و چرخ های نظام نرینه درهم می شکند و بدین گون بقای دستگاه مردسالاری را تضمین می نماید.

گرچه حاکميت مردسالاري با تمامي نهادهاي تبعيض آلود و ستمگرش­ با رفتارها و کنش های انحرافی زنان مستحکم تر گردیده و در نتیجه به شکل گرفتن تاريخ مذکر چند هزار ساله منتهی شده است، اما درعین حال، هرگز چنین وضعیتی از ثبات کافی و همیشگی برخوردار نبوده و مناسبات موجود میان زن و مرد در طول تاریخ و جوامع مختلف بشری، هم از لحاظ شكل و ساختار و هم از نظر محتوا، کاملاً دستخوش تغيير بوده است. به عبارت ديگر، روابط توليدي و طبقاتي و نيز مناسبات اجتماعي، انديشه، فرهنگ و به ویژه تلاش و مبارزات تاریخی زنان در جوامع گوناگون، هميشه نقش محوری و تعيين کننده اي در ترسيم موقعيت اجتماعی زنان در ادوار و مراحل گوناگون تاریخی داشته و بر شدت و نرمی ساختارهای زن ستیزانه اثر قابل تأملی بگذارد. بنابراين، نمي توان موقعيت زنان را چه در گذشته و چه اکنون، ثابت دانسته و آن را ازلي و ابدي به شمار آورد، بلکه موقعيت و نيز نقش و وظايف کنوني شان بازتاب روابط و مناسبات اجتماعي ـ اقتصادي و فرهنگي جامعه ای بوده که در آن می زیسته و نیز موقعیت مبارزاتی خود زنان می باشد و نه این که جایگاه فرودست زن که دارای تفاوت های گسترده ای در طول تاریخ بوده است، ذاتي جنس ماده باشد و آن گونه که ارتجاع قرون وسطایی و قبیله گرا ترویج می کند، زن به خاطر «زنانگی»اش باید تابع محض مرد باشد.

مسلماً درک درست مناسبات میان دو جنس، به دلیل جانب دارانه بودن منابع مطالعات اجتماعی ـ تاریخی به دست آمده از اجتماعات کهن انسانی، کار چندان ساده ای نبوده و نیازمند نگرش کاملاً انسانی (بدون توجه و اصالت قایل شدن به جنس خاص) می باشد. در این خصوص زماني­که به تاريخ و نيز منابع مطالعاتي در زمينه ي علوم اجتماعي مراجعه مي نماييم تا وضعيت زنان را به طور دقيقتر مورد پژوهش قرار دهيم، متأسفانه نه تنها با کمبود منابع درست، واقع بینانه و خارج از تلقینات نرینگی در رابطه با سرنوشت زنان و نقش آنان در تحولات اجتماعي مواجه مي گرديم و تعداد محدودی هم که موجودند، کاملا با تبعيض و چشم پوشي آشکاری نسبت به تلاش و نقش انسانی زنان نوشته شده اند. گرچه امروزه منابع مطالعات زنانگی توسط فمنیست های صادق به وجود آمده اند، اما این مقدار در مقایسه با دیگر منابع (به ویژه در عرصه ی علوم اجتماعی) و نیز متناسب با گستره و عمق تبعیض و ستم سیستماتیک علیه زنان، بسیار ناچیز می باشند. همين مسأله باعث گرديده تا زنان و ندرتاً مرداني که داراي احساس پاک انساني هستند، براي رفع اين کمبود و تحريف علمی ایجاد شده توسط تلقیات و تلقینات مردسالارانه، وارد عمل شده و تلاش هاي عملي و فکري اي را جهت شناخت درست نقش انسان در تحولات جامعه آغاز کنند، که مي توان این مجموعه اقدامات را بخشی از جنبش فکری فمنيستي به شمار آورد.

با آن­که از عمر مرحله ي تازه و نوین جنبش زنان، که از نقطه نظر کيفيت و کميت با تمامی مبارزات تبعیض ستیزانه ی زنان در طول تاريخ متفاوت بوده، بيش از سه سده می گذرد، اما هنوز هم مسائل زیادی هستند که جهت شناخت دقیقتر نقش زنان در تحولات جامعه و نیز رهیافت های مشخص آنان برای نفی سلطه ی جنسیتی مردان، باید مورد دقت و پژوهش جدی و فوری قرار گیرند. در این خصوص، بنا به وضعیت حاکم بر جوامع شرقی در سده های اخیر، دانشمندان کشورهاي موسوم به غرب که پس از رنسانس اروپا با شتاب به خلق انگاره های اجتماعی پرداختند، به زودی به مهد فکر و انديشه تبدیل گشتند. دقیقاً همین علت باعث گردید تا انديشه­ به طور کلی و انگاره ها و مبارزات زنانه ابتدا از اروپا و سپس آمريکا سر برآورند.

ايدئولوژي ها، مکاتب فکري و جنبش هاي اجتماعي گرچه اکثراً منشأ شرقي دارند اما اغلب در پروسه ي پس از رنسانس، در غرب رشد و پرورش يافته اند. اين انديشه ها هر کدام به عنوان برنامه و راه حلي براي معضلات جوامع غربي و نقدي بر انديشه هاي پیشین که عمدتاً غیرعلمی بوده اند، به وجود آمدند.

در کشور ما، علي­رغم اين­که همانند همه ي شرق طي دو سه سده ی اخير با رکود فکري ناشی از استبداد سیاسیِ قبایلی حاکم بر این جوامع مواجه بوده و درنتيجه هرگز توليد فکر در آن صورت نگرفته است، همیشه از توبره­ی تولیدات فکری غرب نشخوار نموده و از آن مدد جسته است.این درحالی است که شوربختانه انديشه هاي وارداتي هيچگاهي مورد مطالعه و تجزیه و تحلیل دقيق قرار نگرفته اند تا نکات مثبت و منفي آن ها (متناسب با شرایط و مناسبات جوامعی متفاوت) را شناخته و براي رشد جامعه و تکامل انديشه و مبارزات ملي، قومي و فمينيستي، مورد استفاده قرار دهند. چرا­که اساساً انتخاب فکر و عقيده در کشور ما بدون درک عميق شرایط و ساختار اجتماعی ـ اقتصادی و فرهنگی جامعه ی خودی و مآلاً بر اساس ضرورت و نیاز صورت نگرفته بلکه بيشتر، فرضیه های پیش داورانه، مصلحت ها و منافع شخصي و گروهي معيار آن بوده است. به همین دلیل، برخورد با اندیشه هاي وارداتي عمدتاَ از این ویژگی برخوردار بوده که تسليم کامل نسبت به بعضي از اندیشه ها، رد و نفي تام وتمام ديگري را به همراه داشته است. در اين ميان فمينيزم از اين قاعده مستثنا نبوده و با آن که تا کنون کسي اقدام به شناخت و مطرح کردن آن ننموده است، اما گهگاهي که به طور پراکنده اين جا و آن جا و درميان محافل روشنفکري و نشرات، در مورد آن اظهار نظرهايي صورت مي گيرد، علاوه بر اين که همه ي آن ها عمدتاً از اقتباس و کاپي از مجلات و کتاب هاي خارجي فراتر نمي روند، بیشتر با ديد منفي و پيش داوري هايي به آن نگريسته مي شود. به همين خاطر لازم ديده شد تا عجالتاً آن را مورد بررسي قرار داده و طی آن دیده شود که آیا این انديشه ي تازه وارد، به مثابه ي يک ضرورت براي زنان کشور لازم است تا مورد بحث­ و تجزيه و تحليل جدي قرار گرفته و نهايتاً منجر به شکست طلسم سکوت و بُهت در برابر رویکردهای تسلیم طلبانه و یک سویه نسبت به اندیشه های بیرونی و نیز واهمه از فتواهای مستبدانه ی سلطه گران اجتماعی (متولیان دینی) گردد و یا خیر؟

ادامه دارد